Թուրքիոյ Հակահայկական Լոպին Կը Տարածուի Մինչեւ Քոլոմպիայի Արմենիա Քաղաքը

Posted on July. 26. 2019

«Պրէյթպարթ» (Breitbart) կայքէջի վրայ հրապարակուած Ֆրենսիս Մարթելի յօդուածը կը նկարագրէ թրքական լոպիիստական ջանքերը Քոլոմպիայի Արմենիա քաղաքին մէջ, որ հիմնուած է 1889 թուականին եւ նախապէս կրած է Վիլլա Հոլկին անունը: Ըստ Ուիքիփետիայի՝ հարաւամերիկեան այս քաղաքը իր անունը փոխած է եւ անուանուած Արմենիա՝ «ի յիշատակ հայ ժողովուրդին, որ կոտորուած է թուրք օսմանցիներու կողմէ՝ 1894էն 1897 թուականներու համիտեան ջարդերուն, իսկ աւելի ուշ՝ 1915-1923 թուականներուն, Հայոց Ցեղասպա-նութեան ժամանակ»: Որոշ պատ-մաբաններ կը վիճարկեն այս հաս-տատումը՝ քաղաքի անուան ծագումը վերագրելով Հայաստանի մասին Աստուածաշնչեան յիշատակութեան:
Քոլոմպիայի Պոկոթա քաղաքին մէջ թուրք դեսպան Էսէ Օզթուրք Չիլ 14 Դեկտեմբեր 2018ին եւ 11 Յունուար 2019ին երկու նամակ յղած է Քոլոմպիայի Արմենիա քաղաքի քաղաքապետին՝ զայն եւ քաղաքային խորհուրդի տասը անդամները այցելութեան հրաւիրելով Թուրքիա՝ իբրեւ թրքական կառավարութեան պաշտօնական հիւրերը:
3 Փետրուար 2019ին, կիրակնօրեայ գիշերային յատուկ նստաշրջանի մը ընթացքին Արմենիայի քաղաքային խորհուրդը 12 թեր եւ 6 դէմ քուէարկութեամբ հաստատած է քաղաքապետ Օսքար Քասթելլանոսի եւ Արմենիայի քաղաքային խորհուրդի ինը անդամներուն այցելութիւնը Թուրքիա՝ 6էն 13 Փետրուար 2019ի համար: Այցելութեան ընթացքին քաղաքապետը եւ քաղաքային խորհուրդի անդամները տեսակցած են Սթամպուլի եւ Անգարայի քաղաքապետներուն, Թուրքիոյ խորհրդարանի նախագահին հետ եւ այցելած Անգարայի համալսարանի Լատինական Ամերիկայի ուսումնասիրութիւններու կեդրոնը: Անոնք տեսակցած են նաեւ թուրք գործարարներու հետ եւ այցելած Կապոյտ մզկիթ եւ Կրանտ պազար:
Ուղեւորութիւնը բուռն վէճերու առիթ դարձաւ Քոլոմպիայի մէջ: Արմենիա քաղաքի բազմաթիւ բնակիչներ դէմ էին այդ այցելութեան՝ քաղաքապետին եւ ինը անդամներու քաղաքէն բացակայութեան պատճառով, այն ժամանակ, երբ քաղաքը կը գտնուէր տնտեսական խառնաշփոթ վիճակի եւ վատ ղեկավարման մէջ: Վերջին երեք տարիներուն, Արմենիայի հինգ քաղաքապետները գործէ արձակուած էին կաշառակերութեան պատճառով: Քաղաքացիները կը կարծէին, որ նոր քաղաքապետը պէտք է մնար տունը եւ հոգ տանէր քաղաքի գործերուն: Տարածաշրջանային գլխաւոր դատախազը քննութիւն բացաւ թրքական ուղեւորութեան վերաբերեալ՝ քաղաքապետին եւ խորհուրդի անդամներուն կողմէ կատարուած խախտումները ստուգելու համար: Անոնք նաեւ պէտք է քննեն՝ Թուրքիա այցելութեան ընթացքին անոնց «առատաձեռն» հիւրընկալողներէն ստացուած կաշառքները եւ կամ հաստատեն նուէրները:
Քոլոմպիական տեղական «Սեմանա» հրատարակութիւնը հաստատած է Արմենիայի (Քոլոմպիա) Թուրքիոյ եւ Ցեղասպանութեան միջեւ եղած կապը. «…Կը պարզուի, որ [Քոլոմպիայի] Արմենիայի [քաղաքային] խորհուրդը 2014 թուականի 08 համաձայնագիրով որոշած է ճանչնալ Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ Ապրիլ 24ը հռչակել իբրեւ պաշտօնական յիշատակի օր՝ ի նշան համերաշխութեան այն երկրին հետ, որ քոլոմպիական քաղաքին պէս կը կրէ միեւնոյն անունը: Այնուհետեւ, խորհուրդը վաւերացուցած է այդ կապերը 2015 թուականի 075 արձանագրութեամբ, որով անոնք ձգտած են բարեկամական կապեր հաստատել Հայաստանի Հանրապետութեան հետ…»:
Ի պատասխան Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման՝ «Սեմանա» բացատրած է, որ «ամէն ինչ կարծես ցոյց կու տայ, որ թրքական կառավարութեան հրաւէրին պատճառը քաղաքային խորհուրդի անդամներուն այլ տարբերակի տրամադրումը եղած է այն ցաւալի պատմական դրուագին հանդէպ, որ ցոյց կու տայ, թէ այդ երկիրը պատասխանատու է Ցեղասպանութեան համար»:
«Սեմանա» հաղորդած է՝ «Ինչպէս կը յիշէք, այն ինչ որ այսօր յայտնի է իբրեւ Հայոց Ցեղասպանութիւն, տեղի ունեցած է 1915ին, Առաջին Աշխարհամարտի ժամանակ, եւ թէեւ թիւերը տակաւին կը քննարկուին, խօսքը սակայն կը վերաբերի՝ նուազագոյնը 300 հազար եւ առաւելագոյնը 1.5 միլիոն մարդկային կորուստներու: Այդ բնաջնջման զոհերը հայերն էին, որոնք իբրեւ իրենց դահիճը կը մատնանշեն Օսմանեան կայսրութիւնը՝ այսօրուան Թուրքիան»:
«Սեմանա» հետաքրքրուած է, որ քաղաքապետարանի պաշտօնեաները, Թուրքիա կատարած իրենց այցելութեան հետեւանքով արդեօք կրնա՞ն որոշել չեղեալ համարել Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը:
Այդ օրերուն, ուղեւորութենէն ետք միակ նոր զարգացումը օսմանեան ժամանակաշրջանի հագուստ կրող տղամարդու որմնանկարին յայտնուիլն է Արմենիայի քաղաքապետարանի շէնքի պատին: «Պրէյթպարթ» տեղեկացուցած է, որ որմնանկարը «պատմական ոչ մէկ աղերս ունի քաղաքին հետ» եւ «կը շփոթեցնէ ու կը զայրացնէ բազմաթիւ բնակիչներ…: Տարածաշրջանային La Crցnica de Quindվo թերթը հաղորդած է, որ տեղացիները շփոթած կը թուին, իսկ ոմանք՝ վրդոված, այդ թանկարժէք որմնանկարէն, որ, անոնց կարծիքով, որեւէ կապ չունի իրենց ժառանգութեան հետ»:
«Պրէյթպարթ» մէջբերած է խօսքերը Մարիսելա Մոնթէզ անունով տեղացի կնոջ մը, որ ըսած է La Cronicaին. «Ես իրապէս չեմ հասկնար, թէ Արմենիան [քոլոմպիական քաղաքը] ի՞նչ կապ ունի Թուրքիոյ հետ: Կը կարծեմ, որ անոնք պէտք է վճարեն այդ կարճատեւ ուղեւորութեան համար, զոր կատարած են…: Անտրամաբանական է, որ ասոր պէս բան մը նկարուած է նման գեղեցիկ հաստատութեան մէջ»:
Թերթը մեջբերած է նաեւ խօսքերը ուրիշ բնակիչի մը, որ կ՛ըսէ, թէ ինք ոչ թէ զայրացած է, այլ պարզապէս՝ «շփոթած»: Խորխէ Ճարամիլօ ըսած է La Cronicaին. «Մենք շփոթած ենք, որովհետեւ չենք հասկնար, թէ ի՞նչ կապ ունի սուլթանը Արմենիա [քաղաքի] հետ: Ի՞նչ կը կատարուի մեզի հետ: Կը խնդրեմ, որ պետական լուրջ գործիչները ստանձնեն այս քաղաքին ղեկավարումը: Ասիկա իսկապէս սարսափելի է մեր մայրաքաղաքին համար»: Քաղաքային խորհուրդի անդամ Լուիզ Կիլերմօ Ակուտելօ ըսած է El Tiempoին. «Որմնանկարը անհեթեթութիւն է…: Ասիկա հանրային կառոյց է, որ շատ կարեւոր նշանակութիւն ունի…: Հոս եղած է մեր պատկերասրահը, իսկ հիմա անոնք ամբողջովին կը փոխեն անոր էութիւնը»:
El Tiempo տեղեկացուցած է, որ «խորհուրդը չի քննարկեր միայն Թուրքիոյ մշակութային ծառայութիւնները: Այժմ անոնք բացայայտ կերպով կը քննարկեն քաղաքին կողմէ 2014ին ընդունուած հռչակագիրի փոփոխութեան հարցը, որով քաղաքապետարանը ընդունած է Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչումը», ըսած է «Պրէյթպարթ»:
Մինչեւ հիմա թրքական հրաւէրը հակառակ ազդեցութիւն ունեցած է Թուրքիոյ վրայ, որովհետեւ Քոլոմպիայի լրատուական միջոցներուն մէջ անիկա յառաջ բերած է բազմաթիւ քննարկումներ Հայոց Ցեղասպանութեան մասին,
իսկ քաղաքապետը եւ քաղաքային խորհուրդի անդամները խնդիրներ ունեցան օրէնքի հարցերուն կապուած:
Պրազիլիոյ մէջ Հայաստանի Հանրապետութեան դեսպանը, որ հաւատարմագրուած է նաեւ Քոլոմպիայի մէջ, պէտք է անյապաղ միջոցներու ձեռնարկէ թրքական լոպիիստական ջանքերուն հակազդելու համար: Հարաւային Ամերիկայի հայ համայնքները եւս պէտք է ձեռնամուխ ըլլան նման գործողութիւններու: Անոնք նաեւ պէտք է ջանք թափեն, որ քաղաքային խորհուրդը չեղեալ չհամարէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման մասին իր նախկին որոշումը եւ ձերբազատի օսմանեան որմնանկարէն:
Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝ Ռուզաննա Աւագեան
Արեւմտահայերէնի վերածեց՝ Սեդա Գրիգորեան

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *